Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας είναι ένας από τους εξοφθάλμως προφανείς στόχους της αμερικανικής επέμβασης – σύλληψης του Μαδούρο. Δεν είναι όμως ο μόνος.
Επιμέλεια: Μαρία Μπραουδάκη
Και κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή ίσως και να μην είναι ο ισχυρότερος, παρότι ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος τον επικαλέστηκε ήδη στη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε μιλώντας για το γεγονός.
«Έχουμε τις μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες στον κόσμο, τις μεγαλύτερες, τις σπουδαιότερες, και θα εμπλακούμε πολύ ενεργά σε αυτό», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας για τη… νέα Βενεζουέλα.
Η Βενεζουέλα είναι μια χώρα με πλουσιότατο υπέδαφος που εκτός από πετρέλαιο κρύβει πολύτιμα ορυκτά, σπάνιες γαίες και φυσικό αέριο. Ειδικά αυτή την περίοδο αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τον Τραμπ καθώς ο εμπορικός πόλεμος με την Κίνα είναι παρών… Η Βενεζουέλα κατέχει ένα μη ευκατοφρόνητο απόθεμα σπάνιων γαιών.
Ανεξάρτητα από το πόσο διεφθαρμένο ή όχι ήταν το καθεστώς Μαδούρο- υπόθεση που δεν εξετάζεται εδώ, η ανακοίνωση της κυβέρνησής του λίγο μετά την επίθεση που ξεκίνησε το βράδυ του Σαββάτου, διαφαίνεται πως δηλώνει ένα μέρος του παρασκηνίου: «Ο στόχος αυτής της επίθεσης δεν είναι άλλος από το να καταλάβει τους στρατηγικούς πόρους της Βενεζουέλας, ειδικά το πετρέλαιο και τα ορυκτά της» σημειώνεται μεταξύ άλλων.
Οι σπάνιες γαίες και ο εμπορικός πόλεμος με την Κίνα
Η Βενεζουέλα είναι πλούσια σε ορισμένα ορυκτά, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, τα οποία είναι κρίσιμα για τις σύγχρονες τεχνολογίες. Ειδικότερα, το κολτάνιο και το θόριο, παίζουν καθοριστικό ρόλο σε πολλούς τομείς, από τα κινητά τηλέφωνα έως τα ηλεκτρικά οχήματα, από την αμυντική βιομηχανία έως τις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Επιπλέον, όλοι αυτοί οι πόροι βρίσκονται σε μια στρατηγική γεωγραφική θέση με υψηλή βιοποικιλότητα, άφθονη διαθεσιμότητα νερού και πρόσβαση στην Καραϊβική και τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Το 2023, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας κήρυξε τον κασιτερίτη, το νικέλιο, το ρόδιο, το τιτάνιο και άλλες σπάνιες γαίες ως στρατηγικούς πόρους.
Η αγορά των σπάνιων γαιών, στην οποία κυριαρχεί η Κίνα, άγγιξε ήδη μέσα στο 2025 τα όρια του εμπορικού πολέμου, ενώ βρέθηκαν στο επίκεντρο αυτού τον Οκτώβριο, με την Κίνα να περιορίζει τις εξαγωγές της σε στοιχεία σπάνιων γαιών και τον Τραμπ να αυξάνει τους δασμούς κατά της Κίνας στο 100%.
Οι ΗΠΑ έψεξαν την Κίνα ότι χρησιμοποιεί τις σπάνιες γαίες ως «όπλα», ενώ η Κίνα επέκρινε τις ΗΠΑ για την υιοθέτηση της ίδιας στάσης στην πλευρά της τεχνολογίας (ιδίως στο εμπόριο τσιπ).
Περίπου το 70% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών πραγματοποιείται στην Κίνα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2023, το 87% της δυναμικότητας επεξεργασίας των στοιχείων αυτών βρίσκεται επίσης στην Κίνα. Σύμφωνα με ορισμένους εμπειρογνώμονες, ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία εξαρτάται από αυτούς τους μαγνήτες από την Κίνα.
Επιπλέον, μια έρευνα του Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου στην Κίνα τον Μάιο έδειξε ότι το 75% των αμερικανικών εταιρειών θα εξαντλήσουν τα αποθέματα σπάνιων γαιών μέσα σε λίγους μήνες.
Οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν πρόσφατα κρίση τόσο με τη Γροιλανδία όσο και με την Ουκρανία για τις σπάνιες γαίες, ενώ ο Τραμπ πέτυχε μια συμφωνία εξόρυξης με την Ουκρανία, υπό την πίεση του πολέμου με τη Ρωσία.
Οι σπάνιες γαίες- μια ομάδα 17 χημικά όμοιων μεταλλευμάτων, είναι ζωτικής σημασίας για την παραγωγή πολλών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας.
«Πήραν το πετρέλαιό μας, το θέλουμε πίσω»
Τις τελευταίες ημέρες, πριν από την επέμβαση στην Βενεζουέλα, η Ουάσινγκτον πρόσθεσε έστω και έμμεσα το ζήτημα του πετρελαίου στον κατάλογο των θέσεων της κατά της χώρας της Λατινικής Αμερικής.
Υπενθυμίζοντας την κρίση του 2007 μεταξύ της Βενεζουέλας και της πολυεθνικής ενεργειακής εταιρείας Exxon Mobil, ο Τραμπ, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το Euronews, είπε: «Μας πήραν τα ενεργειακά μας δικαιώματα. Πριν από λίγο καιρό, πήραν το πετρέλαιό μας και το θέλουμε πίσω».
Η διαμάχη μεταξύ της ExxonMobil και της Βενεζουέλας ήταν ένα από τα πιο εμβληματικά παραδείγματα της προσπάθειας εθνικοποίησης του πετρελαϊκού τομέα από την τότε κυβέρνηση του Ούγκο Τσάβες.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρισκόταν η πετρελαϊκή ζώνη Ορινόκο της Βενεζουέλας. Πρόκειται για μια από τις πλουσιότερες περιοχές του κόσμου σε βαρύ και υπερβαρύ πετρέλαιο. Είναι επίσης μια περιοχή όπου δραστηριοποιούνται εδώ και καιρό πετρελαϊκοί κολοσσοί όπως η ExxonMobil, η Chevron, η Total και η ConocoPhillips.
Το 2007, ο Τσάβες έδωσε εντολή για τη μεταβίβαση πλειοψηφικού μεριδίου (60% ή περισσότερο) σε όλα τα έργα στο Ορινόκο στην κρατική εταιρεία της Βενεζουέλας PDVSA, δίνοντας στις ξένες εταιρείες δύο επιλογές: Είτε να αποδεχθούν τους νέους όρους είτε να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Η ExxonMobil, η οποία δεν αποδέχθηκε τα νέα συμβόλαια, χαρακτήρισε την εθνικοποίηση ως «παράνομη κατάσχεση» και σταμάτησε τις δραστηριότητές της στη Βενεζουέλα.
Στη συνέχεια, οι κυρώσεις κατά της Βενεζουέλας αυξήθηκαν σταδιακά και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2010 είχαν εξελιχθεί σε ένα εμπάργκο πλήρους κλίμακας που περιελάμβανε και την PDVSA.
Αυτό το αμερικανικό ενεργειακό και χρηματοπιστωτικό εμπάργκο της δεκαετίας του 2010, ακολουθούμενο από την οικονομική και κοινωνική κατάρρευση της τελευταίας δεκαετίας, δημιούργησε ένα βαθύ παράδοξο στη Βενεζουέλα: Μια χώρα με πλούσιους φυσικούς πόρους, σημαντικές υποδομές και εγκατεστημένη ισχύ ήταν οικονομικά χρεοκοπημένη.
Η Βενεζουέλα είναι μία από τις πέντε ιδρυτικές χώρες του Ο.Π.Ε.Κ. Η ίδια η ιδέα του Ο.Π.Ε.Κ, σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, προτάθηκε από τον Βενεζουελανό Χουάν Πάμπλο Πέρες Αλφόνσο, ως απάντηση στις χαμηλές τιμές του πετρελαίου τον Αύγουστο του 1960.
Ο πλούτος σε φυσικό αέριο, χρυσό, σίδηρο και διαμάντια
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η El Pais, η Βενεζουέλα δεν διαθέτει μόνο τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, αλλά και τα έκτα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου , τα μεγαλύτερα κοιτάσματα χρυσού στη Λατινική Αμερική, σίδηρο, που κατατάσσεται στη 12η θέση παγκοσμίως, βωξίτη, που κατατάσσεται στη 15η θέση, και σημαντικά αποθέματα διαμαντιών.
Στο παρελθόν η χώρα ήταν σημαντικός παραγωγός πετρελαίου, φυσικού αερίου, σιδηρομεταλλεύματος και επεξεργασμένων εξαγωγών αλουμινίου και χάλυβα.
Η μεταλλευτική ζώνη Ορινόκο
Μετά την κατάρρευση του πετρελαϊκού τομέα το 2014-2015 και τις σοβαρές ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων στη χώρα, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας στράφηκε στους μεταλλευτικούς πόρους νότια του ποταμού Ορινόκο.
Ο Μαδούρο υπέγραψε διάταγμα για τη δημιουργία της Μεταλλευτικής Ζώνης Ορινόκο το 2016.
Η περιοχή αυτή, έκτασης περίπου 112 χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων (12% της επικράτειας της χώρας), ανακηρύχθηκε στρατηγική ζώνη για την εξόρυξη διαμαντιών, κολτάνιου, νικελίου και σπάνιων γαιών, ιδίως χρυσού.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι περισσότεροι από 8.000 τόνοι χρυσού είχαν βρεθεί στην περιοχή, καθιστώντας τη Βενεζουέλα έναν από τους μεγαλύτερους κατόχους αποθεμάτων παγκοσμίως.
Ωστόσο, κατά τη δεκαετία που μεσολάβησε, η Μεταλλευτική Ζώνη του Ορινόκο, αντί να αποτελέσει κέντρο ανάπτυξης, μεταξελίχθηκε σε περιοχή γνωστή για εγκληματικές οργανώσεις, πολιτική και στρατιωτική διαφθορά, λαθρεμπόριο και σοβαρή περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Αν και τα επίσημα κυβερνητικά σχέδια προβλέπουν την παραγωγή 79 τόνων χρυσού στην περιοχή μέχρι το 2025, διεθνείς οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το μεγαλύτερο μέρος του εξορυσσόμενου χρυσού εξάγεται λαθραία από τη χώρα, ενώ μόνο ένα μικρό μέρος του εισέρχεται στο κρατικό ταμείο.
Σύμφωνα με τη Transparency Venezuela, μόνο το 14% της αξίας των μεταλλευμάτων που εξορύχθηκαν το 2024 έφτασε στην Κεντρική Τράπεζα, ενώ το υπόλοιπο μοιράστηκε μεταξύ εταιρειών και εγκληματικών δικτύων.
Ο ποταμός Ορινόκο
Σύμφωνα με την Βικιπαίδεια ο ποταμός Ορινόκο, στα νότια των Υψιπέδων της Γουιάνας, κοντά στα σύνορα Βενεζουέλας και Βραζιλίας είναι πλωτός σε μήκος περίπου 1.600 χλμ. για μικρά και μεσαία πλοία και περίπου κατά 400 χλμ. για υπερωκεάνια, μέχρι την Σιουδάδ Μπολίβαρ, όπου κατασκευάστηκε η πρώτη γέφυρα πάνω από τον ποταμό.
Ο Ορινόκο περιβάλλεται από περιοχές πλούσιες σε μεταλλεύματα, με σίδηρο, μαγγάνιο, βανάδιο, νικέλιο, βωξίτη, χρυσό, διαμάντια και χρώμιο.
Το 1926 ανακαλύφθηκε κοντά στο Δέλτα του Ορινόκου μια από τις μεγαλύτερες φλέβες σιδήρου, στο όρος Ελ Φλορέρο.
Στην περιοχή του Ορινόκο, ιδίως στο δέλτα και τον κατώτερο ρου έχουν εντοπιστεί μεγάλα αποθέματα πετρελαίου, με ημερήσια δυνατότητα παραγωγής 900.000 βαρελιών ημερησίως, και φυσικό αέριο.
