Αρχική Γιατί το λέμε έτσι; Κ.Δούκας: Νά γιατί γράφονται ἒτσι οἱ λέξεις!

Κ.Δούκας: Νά γιατί γράφονται ἒτσι οἱ λέξεις!

0
omiros 1
Διαφήμιση

 

ΤΡΟΠΕΣ, ΑΦΟΜΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΣΥΜΦΩΝΩΝ, ΠΟΥ ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑΣ.

Κώστας Δούκας

Του Κώστα Δούκα

Διερωτηθήκατε ποτέ γιατί τό συλλογικές συμβάσεις γράφεται μέ δύο λάμδα; Ἦταν ἀνάγκη; Ἦταν, διότι τό τελικό ν τῆς προθέσεως σύν πού προηγεῖται τῆς λέξεως συλλογικές, μπροστά ἀπό τό λ τρέπεται κι αὐτό σέ λάμδα (γιά τήν ἀκρίβεια λάμβδα ὃπως εἶναι ἡ σωστή του γραφή). Γιά τόν ἲδιο λόγο γράφονται μέ δύο λάμδα οἱ λέξεις δισύλλαβος (δίς+σύν+συλλαβή), συλλογή (σύν+λέγω) κ.ἂ. Γιά ὃλα ὑπάρχει ἐξήγηση, ἀλλά οἱ πολλοί δέν τό γνωρίζουν.

Οἱ τροπές, οἱ ἀφομοιώσεις καί οἱ μετατροπές τῶν συμφώνων βοηθοῦν σημαντικά στήν λεγομένη προσωδία τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσας, πού τήν καθιστᾶ μοναδική καί κορυφαία τῶν γλωσσῶν τοῦ κόσμου. Ἡ προσωδία ἐξαφανίζει τίς χασμωδίες, ἐπιτρέπει στόν ὁμιλούντα νά ἀναπνέει καί νά ἐκπνέει κανονικά, διευκολύνει τά μέγιστα τήν ἀπρόσκοπτη αἱμάτωση τοῦ ἐγκεφάλου καί δίνει μοναδική μελωδικότητα στήν ὁμιλία. Ἡ χρησιμοποίηση πολλῶν φωνηέντων στίς λέξεις (ἀς τό ποῦμε «φωνηεντισμός»), προσδίδει χάρη στήν ὁμιλία καί παρέχει ἂπειρες εὐκαιρίες ἀνάδειξης τοῦ ἐντέχνου λόγου (θέατρο, ποίηση, λογοτεχνία κλπ).

Εἶχαν τόσο καλλιεργήσει τόν λόγο οἱ προπάτορές μας, ὣστε ἒφθαναν μέχρι τοῦ σημείου νά σχηματίζουν λέξεις καί φράσεις ἀκόμη χρησιμοποιῶντας μόνο φωνήεντα, ὃπως Αἰαία, (τό νησί τῆς Κίρκης), ἢ Εὒβοια (πέντε φωνήεντα καί μόλις ἓνα σύμφωνο), ἢ ἀάατος (=ἀπαραβίαστος), ἢ ἀάζω (=ἒχω τό στόμα ἀνοιχτό), ἢ ἀκόμη οἲα ἠώ, ὦ υἱέ, ἀεί εἶ ( σάν τήν αὐγή, ὦ γιέ μου, πάντα εἶσαι). Δέν ὑπάρχει ἂλλη γλῶσσα στόν κόσμο πού νά ἒχει τολμήσει ἢ κατορθώσει τέτοια ἐπιτεύγματα.

Κι ὃμως, τούς νεωτέρους κανόνες τῆς ἑλληνικῆς προσωδίας στήν γλῶσσα μας δέν ἒχουν διδάξει Ἓλληνες γλωσσολόγοι, πού σπανίζουν ὃπως φαίνεται στήν Ἑλλάδα, ἀλλά…Γερμανοί, ὃπως ὁ Franz Passow, ὑποδειχθείς μάλιστα ἀπό τόν Γκαῖτε, πού κατήρτισε πίνακες προσωδίας, δηλαδή χρονική ποσότητα τῶν συλλαβῶν τῶν λέξεων τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς.

Τά παθήματα τῶν συμφώνων

Ἐπανερχόμενοι ὃμως στά παθήματα τῶν συμφώνων, θά ποῦμε ὃτι τό ν δέν ἀντέχει νά…σταθεῖ οὒτε μπροστά ἀπό τό μ (ἐμμένω, ἐν+μένω) οὒτε μπροστά ἀπό τό ρ (συρρέω σύν+ρέω) κλπ. Τρέπεται κι αὐτό σέ μ καί ρ. Ἀκόμη, παθαίνει κι ἂλλα τό ν. Πρό τῶν συμφώνων κ, γ, χ, τρέπεται σέ γ: Λέμε συγγενής (συν+γενής), ἐγκοπή (ἐν+κοπή), συγχαίρω (σύν+χαίρω) κλπ.

Κι ἀκόμη τό ν, ὃταν βρίσκεται  μπροστά ἀπό τά σύμφωνα β, π, φ, τρέπεται σέ μ: Συμβουλεύω ἀντί συνβουλεύω, ἐμπίπτω ἀντί ἐνπίπτω,συμφωνῶ ἀντί συνφωνῶ κλπ.

Τί συμβαίνει ὃμως ὃταν δύο ἀλλεπάλληλες συλλαβές μιᾶς λέξεως ἀρχίζουν ἀπό ἂφωνο δασύ; Συμβαίνει τό ἑξῆς: Τό πρῶτο ἂφωνο δασύ τρέπεται στό ἀντίστοιχό του ψιλό. Τώρα βέβαια αὐτή ἡ λεπτομέρεια μπροστά στά γραμματικά συντρίμια πού μᾶς ἂφησε τό μονοτονικό, φαντάζει σάν μία ἀνούσια λεπτομέρεια. Ὃμως, ἂν δέν συνέβαινε αὐτό πού προείπαμε, θά ἒπρεπε  τόν καρχαρία νά τόν λέγαμε χαρχαρία, τίς τρίχες θρίχες, τόν τάφο θάβο καί τά τεθωρακισμένα θεθωρακισμένα. Ὃμως ὃλοι λέμε τίς σωστές ἐκφορές τῶν λέξεων κι ἀς μή γνωρίζουμε πῶς συμβαίνει αὐτό. Κι ἀκόμη τά τεθλασμένη θά ἒπρεπε νά τήν λέγαμε θεθλασμένη, τό πεφυτευμένος φεφυτευμένος, τό τεθεωρημένος θεθεωρημένος κλπ. Ἀλλά δέν τά λέμε ἒτσι. Κρατᾶμε λοιπόν τίς τελικές λέξεις τῆς ἀρχαίας γραμματικῆς, πού ἰσχύει μέχρι τόν καιρό μας, χωρίς νά ξέρουμε γιατί συμβαίνει αὐτό, καί γιατί ἀκόμη δέν ἰσχύει γιά  τά δεδομένα, πεπραγμένα, κεκορεσμένα, γεγονὀτα κλπ. Ἀλλά…σκασίλα μας! Ἡ εὒκολη ἀπάντηση τοῦ Νεοέλληνα: Καί τί ἒγινε ἀν δέν τό ξέρω; 

Ἒ, πῶς δέν ἒγινε; Ἡ ἀνυπαρξία κανόνων ὁδηγεῖ στήν ἀναρχία καί στήν μεθοδική καταστροφή τῆς γλώσσας μας. Ὃπως ἡ ροπή πρός τίς διαστροφές ὁδηγεῖ σέ αἱμομιξίες κ.α.

Ὃμως καί τά ὁδοντικά σύμφωνα (τ, δ, θ) ὑφίστανται παθήματα. Ἀν ἓνα ὁδοντικό βρίσκεται μπροστά σέ ἂλλο ὁδοντικό, τρέπεται σέ σ. Λέμε διαψεύσθηκα καί ὂχι διαψευδ-θηκα, πειστικός καί ὂχι πειθ-τικός κλπ. Κι ἀκόμη γίνονται κι αὐτά στήν ὡραία μας γλῶσσα: Ἀν ἓνα ἂφωνο βρίσκεται μπροστά ἀπό ἂλλο ἂφωνο, ἀν εἶναι ἑτερόπνοο, γίνεται ὁμόπνοο πρός αὐτό. Λέμε μπλέχθηκα (ἀντί μπλέκ-τηκα), τρίφτηκα (ἀντί τριβ-θηκα), γλυπτό (ἀντί γλυφ-τό) κλπ.

 

Περισσότερα για την Ελληνική γλώσσα εδώ

 

Κώστας Δούκας

Ο Κώστας Δούκας είναι δημοσιογράφος  (μέλος της ΕΣΗΕΑ) ειδικευμένος στο ναυτιλιακό ρεπορτάζ, ερευνητής και συγγραφέας (μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών). Ασχολείται επί 40ετία με την ομηρική γραμματεία. Έχει μεταφράσει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια σε πεζό λόγο και, τελευταία, σε έμμετρο μετά σχολίων, με την διάσωση του 80% των λέξεων του Ομήρου.

 

 

 

Διαφήμιση