Ένα κρυφό κοκτέιλ χημικών ουσιών ξεχύνεται από τις γεωργικές εκτάσεις, περνά απαρατήρητο μέσα από έργα επεξεργασίας λυμάτων και αποστραγγίζεται από τους δρόμους στα ποτάμια της Βρετανίας…
Έρευνα βρετανών επιστημόνων, για το τί συμβαίνει στα ποτάμια του Γιορκσάιρ ξεσηκώνει τις περιβαλλοντικές ανησυχίες και θέτει ερωτήματα για το τι σημαίνει προστασία του περιβάλλοντος.
Ο ποταμός Φος που… ρέει στο κέντρο της Βρετανίας, ο οποίος έγινε αντικείμενο της μελέτης, διασχίζει τις δασικές φυτείες, τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις και τα μικρά χωριά του Βόρειου Γιορκσάιρ, προτού κατέβει στην πόλη της Υόρκης , περνώντας από δρόμους και χώρους στάθμευσης, με κήπους να αντικαθιστούν τις γεωργικές εκτάσεις. Κατά μήκος του μήκους του, που εκτείνεται σε 32 χιλιόμετρα, συσσωρεύονται τα χημικά αποτυπώματα της σύγχρονης ζωής.
«Ο Φος είναι ο ποταμός που κατανοούμε περισσότερο», λέει ο καθηγητής Άλιστερ Μπόξαλ από το Πανεπιστήμιο της Υόρκης, ο οποίος ηγείται της έρευνας σε όλα τα ποτάμια του Γιορκσάιρ.
Ηγείται του ερευνητικού έργου Ecomix, το οποίο μελετά 10 ποτάμια σε όλη την περιοχή, αναπτύσσοντας τρόπους για να εξετάσει αυτές τις χημικές ουσίες σε μεγαλύτερο βάθος από ποτέ. «Αυτός είναι ο χημικός παλμός του νερού του Γιορκσάιρ», λέει, και τα ευρήματα από το νερό εδώ είναι πιθανό να αναπαραχθούν σε όλη τη χώρα. «Οι άνθρωποι εκπλήσσονται. Συνήθως σκέφτονται τα πλαστικά και τα λύματα. Οι άνθρωποι δεν κάνουν τη σύνδεση μεταξύ των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούμε και του περιβάλλοντος».
Η ιστορία που αφηγούνται αυτά τα ποτάμια είναι ανησυχητική, λέει ο Boxall. Μεταξύ των χιλιάδων χημικών ουσιών που ανιχνεύθηκαν ήταν το πρόσθετο ελαστικών 6PPD-κινόνη, το οποίο έχει συνδεθεί με μαζικούς θανάτους σολομού στις ΗΠΑ.
Σε αστικές περιοχές σε όλο το Σέφιλντ, το Λιντς και το Γουέικφιλντ βρέθηκε σε περίπου τα τρία τέταρτα των δειγμάτων. Τα μυκητοκτόνα και τα ζιζανιοκτόνα ήταν μεταξύ των χημικών ουσιών που ανιχνεύθηκαν περισσότερο.
Περίπου 500 φυτοφάρμακα – στα οποία περιλαμβάνονται εντομοκτόνα, μυκητοκτόνα και ζιζανιοκτόνα – έχουν εγκριθεί για χρήση στην Ευρώπη και 600 έχουν λάβει το πράσινο φως για κτηνιατρική χρήση σε ζώα και κατοικίδια.
Έρευνες έχουν δείξει ότι τα επίπεδα αντιισταμινικών στο νερό αυξάνονται όταν η αλλεργική ρινίτιδα είναι έντονη – ένα από τα πολλά φαρμακευτικά προϊόντα που καταλήγουν στα ποτάμια αφού απορριφθούν στην τουαλέτα.
Τα αποκαρδιωτικά ευρήματα
Η παρακολούθηση του Foss ξεκίνησε στο Stillington Mill, στον πίσω κήπο ενός πρώην διευθυντή σχολείου. Είναι ένας από τους εθελοντές που κατέστησαν δυνατή αυτή την έρευνα – είτε λαμβάνοντας δείγματα είτε επιτρέποντας την παρακολούθηση στη γη τους. Η έρευνα κατέστη δυνατή χάρη σε εθελοντές, οι οποίοι έλαβαν δείγματα ή επέτρεψαν την παρακολούθηση στη γη τους.
Αυτό το σημείο απέχει περίπου 16 χιλιόμετρα από την πηγή του ποταμού Foss. Χωράφια με σιτάρι και ελαιοκράμβη επιστρέφουν στο νερό από την άλλη πλευρά του ποταμού. Τρεις χιλιάδες χημικές ουσίες εντοπίστηκαν εδώ (εκ των οποίων το 40% είναι πιθανό να εμφανίζονται φυσικά). Στην στοχευμένη ανάλυση, οι επιστήμονες εντόπισαν 40 χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένων φαρμάκων για ζώα, φαρμακευτικών προϊόντων, φίλτρων υπεριώδους ακτινοβολίας, μυκητοκτόνων και ζιζανιοκτόνων.
Συνολικά έψαχναν για 52 χημικές ουσίες (εκτός από τα μέταλλα) και βρήκαν 44 στις τρεις θέσεις δειγματοληψίας στο Foss. Επέλεξαν να επικεντρωθούν σε αυτές τις χημικές ουσίες επειδή είναι γνωστές για την τοξικότητά τους και την πιθανή βλάβη στους υδρόβιους οργανισμούς.
Μέχρι να φτάσει στο κέντρο της πόλης της Υόρκης – περίπου άλλα 16 χιλιόμετρα μακριά – έχουν προστεθεί στον ποταμό επιπλέον 1.000 χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένων οικιακών χημικών ουσιών όπως αντιβιοτικά και καλλυντικά, καθώς ο ποταμός περνά από γεωργικές περιοχές σε χωριά και πόλεις. Στα περίχωρα της Υόρκης, στο Νιου Έρσγουικ, ο Μπόξαλ κατέγραψε το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο παρακεταμόλης στο νερό που έχει μετρηθεί ποτέ στην Ευρώπη, μετά από βλάβη στο σύστημα αποχέτευσης. Ήταν 1.000 φορές το κανονικό επίπεδο.
Μέχρι τη στιγμή που το Foss φτάνει στο κέντρο της πόλης της Υόρκης, 4.000 χημικές ουσίες έχουν προστεθεί στο νερό του.
Οι αποθαρρυντικές επιπτώσεις
Στο εργαστήριο του Boxall, ένα σύνολο πλασμάτων που αποκαλεί «μικρά ζώα» ζουν σε δεξαμενές ψαριών – ένα μικροσκοπικό θηριοτροφείο που περιλαμβάνει μύδια πάπιας, μύδια κύκνου, σαλιγκάρια ramshorn, σκουλήκια αίματος και βδέλλες που συλλέγονται στις λίμνες γύρω από την πανεπιστημιούπολη. Αυτά είναι είδη που απαντώνται συνήθως σε ποτάμια του Ηνωμένου Βασιλείου.
Δώδεκα καλλιέργειες κυανοβακτηρίων – μπλε-πράσινα φύκια – απορροφώνται τριγύρω, η καθεμία με μια ελαφρώς διαφορετική απόχρωση πράσινου. «Τα φύκια είναι η βάση της τροφικής αλυσίδας», λέει. Εδώ, τα ασπόνδυλα και τα φύκια εκτίθενται σε διαφορετικές χημικές ουσίες και οι επιστήμονες παρακολουθούν τις επιπτώσεις.
Αυτό είναι το άλλο επίκεντρο της έρευνας Ecomix : η προσπάθεια κατανόησης των επιπτώσεων που έχουν οι χημικές ουσίες στην οικολογία των βρετανικών ποταμών. Ένα στα 10 είδη γλυκού νερού και υγροτόπων στην Αγγλία απειλείται με εξαφάνιση. Ο Boxall πιστεύει ότι η χημική ρύπανση θα μπορούσε να είναι εξίσου κακή για τα οικοσυστήματα των ποταμών με τις διαρροές λυμάτων, οι οποίες γίνονται τακτικά πρωτοσέλιδα.
Η μελέτη είχε ως αποτέλεσμα τη λήψη 20.000 δειγμάτων από 19 τοποθεσίες.
Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η χημική ρύπανση συμβάλλει «σημαντικά» στη μείωση των ψαριών και άλλων υδρόβιων οργανισμών, κάτι που συχνά παραβλέπεται από τις ρυθμιστικές αρχές.
Μόλις αυτές οι χημικές ουσίες εισέλθουν στο περιβάλλον, είναι πολύ δύσκολο να κάνουμε κάτι γι’ αυτές.
Περισσότερες από 350.000 χημικές ουσίες έχουν καταχωρηθεί για παραγωγή και χρήση, με περίπου 2.000 νέες να προστίθενται κάθε χρόνο. Πιθανότατα έχουν μια σειρά από άγνωστες αρνητικές επιπτώσεις στην οικολογία των ποταμών – αλλάζοντας τη συμπεριφορά και τη φυσιολογία των οργανισμών. Έχει αποδειχθεί ότι οι χημικές ουσίες έχουν ποικίλες επιπτώσεις στα ψάρια, συμπεριλαμβανομένης της αναπαραγωγής τους, των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και της διατροφικής τους συμπεριφοράς. Μελέτες δείχνουν ότι η ιβουπροφαίνη μπορεί να επηρεάσει την εκκόλαψη των ψαριών , η αντιφλεγμονώδης δικλοφενάκη επηρεάζει το συκώτι των ψαριών και τα αντικαταθλιπτικά έχουν συνδεθεί με μια σειρά από αλλαγές στη συμπεριφορά . Οι σολομοί που εκτίθενται σε αγχολυτικά φάρμακα έχουν αποδειχθεί ότι διατρέχουν περισσότερους κινδύνους και ορισμένες θεραπείες για ψύλλους, όπως η ιμιδακλοπρίδη, είναι τοξικές για τα ασπόνδυλα, όπως οι μύγες του κυνήγι και οι λιβελούλες.
«Έχουμε ουσιαστικά μια κατάσταση όπου ορισμένες χημικές ουσίες χτυπούν τη βάση του τροφικού πλέγματος, άλλες χτυπούν τα ασπόνδυλα και άλλες χημικές ουσίες χτυπούν τα ψάρια», λέει ο Boxall.
Η μελέτη Ecomix είναι πολύ πιο ολοκληρωμένη από τη χημική μοντελοποίηση από την Υπηρεσία Περιβάλλοντος, η οποία επικεντρώνεται κυρίως στη «λήψη δειγμάτων» ή στην καλύτερη περίπτωση στη μηνιαία παρακολούθηση. Η μελέτη του Boxall εξέτασε 19 τοποθεσίες σε 10 ποτάμια κατά τη διάρκεια ενός έτους συνεχούς παρακολούθησης, κατά τη διάρκεια του οποίου συλλέχθηκαν 20.000 δείγματα.
(Με πληροφορίες από Guardian)
