Την έντονη αντίθεσή της στην πρόσφατη οριζόντια σύσταση, που εξέδωσε το υπουργείο Υγείας και διαβίβασε το υπουργείο Παιδείας προς όλα τα σχολεία της χώρας για τον εξοβελισμό της Πικροδάφνης από τα σχολεία και άλλους δημόσιους χώρους εκφράζουν επιστημονικοί φορείς και σωματεία.
Τόσο η Ελληνική Βοτανική Εταιρεία όσο και η Πανελλήνια Ένωση Γεωτεχνικών (Π.Ε.Ε.Γ.Ε.Π.) εκφράζουν τον προβληματισμό και τη διαφωνία τους απέναντι στη σύσταση για την απομάκρυνση του φυτού.
Στην ανακοίνωση της η Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας επισημαίνεται ότι το ζήτημα της τοξικότητας ορισμένων φυτών είναι γνωστό στην επιστημονική κοινότητα εδώ και αιώνες και τονίζεται πως η ενημέρωση και η περιβαλλοντική εκπαίδευση αποτελούν πιο αποτελεσματικό και ορθολογικό τρόπο διαχείρισης του θέματος από την απομάκρυνση φυτών από το αστικό πράσινο.
Άσκοπος φόβος
Ειδικότερα η Ελληνική Βοτανική Εταιρεία εξηγεί:
«Η Ελληνική Βοτανική Εταιρεία εκφράζει τον προβληματισμό και την αντίθεσή της στη σύσταση για την απομάκρυνση της πικροδάφνης από δημόσιους χώρους πρασίνου.
Έκπληξη προκάλεσε η πρόσφατη έκθεση του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.) σχετικά με την τοξικότητα της πικροδάφνης και η σύστασή του για την απομάκρυνσή της από σχολεία, κήπους, πάρκα και γενικώς από περιοχές όπου συχνάζουν παιδιά, καθώς και την αντικατάστασή της με άλλα, «μη τοξικά» φυτά. Θεωρούμε ότι το μήνυμα που διαχέει προς την κοινωνία, δημιουργεί άσκοπο πανικό και φόβο, καθώς προτάσσει τη σύσταση για την απομάκρυνση ενός φυτού που καλλιεργείται ευρύτατα σε δημόσιους χώρους πρασίνου, αντί πρωτίστως να ενημερώνει για τις πιθανές επιβλαβείς συνέπειες από την κατανάλωσή του.
- Στην έκθεση αναφέρονται ζητήματα γνωστά στην επιστημονική κοινότητα ήδη από την αρχαιότητα, καθώς είναι αρκετά συνηθισμένο ορισμένοι φυτικοί οργανισμοί να προστατεύονται από τους θηρευτές τους συνθέτοντας τοξικές ουσίες (αλκαλοειδή) οι οποίες δημιουργούν προβλήματα στην υγεία όποιου ζωικού οργανισμού τα καταναλώσει. Πολλά από αυτά τα φυτά είναι κοινά και στο αστικό περιβάλλον, σε πάρκα και δεντροστοιχίες.
Η Nerium oleander όπως είναι το επιστημονικό όνομα της πικροδάφνης, είναι συχνά γνωστή και με άλλες ονομασίες όπως ροδοδάφνη ή φάκα, στην Κρήτη. Από τον αρχαίο φιλόσοφο Θεόφραστο αναφέρεται ως «δάφνη η αγρία», ενώ ο Διοσκουρίδης την αναφέρει ως «νήριον», «ροδοδάφνη» ή «ροδόδενδρον».
- Η τοξικότητα και οι θεραπευτικές ιδιότητες της πικροδάφνης είναι γνωστές από την αρχαιότητα, ενώ εκτιμήθηκε ιδιαίτερα ως φάρμακο από τους Άραβες γιατρούς. Στην Ευρώπη έγινε ευρύτερα γνωστή τον 19ο αιώνα, μετά την απομόνωση του δραστικού συστατικού της, της ολεανδρίνης. Η υψηλή τοξικότητά της είναι ίσως ο λόγος για τον οποίο η πικροδάφνη παρόλο που έχει φαρμακευτικές ιδιότητες (καρδιοτονωτικές και διουρητικές) δεν χρησιμοποιείται πολύ στη φαρμακευτική.
- Η πικροδάφνη είναι ένα χαρακτηριστικό φυτό των παραμεσόγειων χωρών. Οι φυσικοί της βιότοποι δεν είναι τα πρανή των εθνικών οδών, ούτε τα πάρκα και οι πλατείες αστικών περιοχών. Αυτοφύεται κυρίως σε ποταμούς μόνιμης ή παροδικής ροής (χείμαρροι), όπου συχνά χαρακτηρίζει τη βλάστηση, δημιουργώντας μεγάλου μήκους «δάση στοές».
- Η πικροδάφνη ως μεσογειακό φυτό, έχει μεγάλη ανθεκτικότητα στην παρατεταμένη ξηρασία, δεν έχει υψηλές απαιτήσεις στην καλλιέργεια και την ανάπτυξή της, ενώ επιπλέον είναι εξαιρετικά ανθεκτική στη ρύπανση των αστικών περιοχών. Οι λόγοι αυτοί, σε συνδυασμό με τα πανέμορφα, συνήθως ρόδινα, άνθη της είναι εκείνοι για τους οποίους η πικροδάφνη είναι ένα ιδιαιτέρως δημοφιλές φυτό και καλλιεργείται ευρύτατα σε περιοχές με έντονη ανθρώπινη παρουσία.
Από την πλευρά της η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΓΓΕΠ) ως διεπιστημονικός Σύλλογος όλων των επιστημόνων και επαγγελματιών που ασχολούνται με το Αστικό / Περαστικό Πράσινο σημειώνει ότι η Πικροδάφνη δεν υπάρχει λόγος να ξεριζωθεί γιατί:
- Παρά το γεγονός ότι η πικροδάφνη είναι εξαιρετικά κοινή στην Ελλάδα, δεν έχουν καταγραφεί ιστορικά τέτοια μεγέθη περιστατικών δηλητηρίασης που να δικαιολογούν μια τόσο ριζική και “κάθετη” απόφαση. Το έγγραφο του ΕΟΔΥ από το οποίο ξεκίνησε ο δημόσιος πανικός, δεν περιλαμβάνει ανάλυση επικινδυνότητας που είναι το ουσιαστικό επιστημονικό στοιχείο που μπορεί να αναδείξει επικινδυνότητα. Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του Κέντρου Δηλητηριάσεων είναι αποκαλυπτικά: από το σύνολο των περίπου 22.000 δηλητηριάσεων που συμβαίνουν κάθε χρόνο σε παιδιά 0-14 ετών, μόλις οι 78 οφείλονταν σε μανιτάρια και φυτά, από αυτά τα 71 συνέβησαν εντός σπιτιού και συνολικά, μόλις τα 4 αποδίδονταν σε Πικροδάφνη!
- Η Πικροδάφνη δεν είναι το μοναδικό φυτό που διαθέτει τοξικά μέρη, πλήθος φυτικών ειδών, που συναντούμε και στον αστικό ιστό διαθέτουν αντίστοιχους μηχανισμούς, ως άμυνα για την επιβίωση τους. Μια λογική «καθολικής εξάλειψης» θα οδηγούσε στην εκρίζωση μεγάλου μέρους της αυτοφυούς, ενδημικής και εγκλιματισμένης βλάστησης, κάτι πρακτικά αδύνατο, οικονομικά ασύμφορο και επιστημονικά έωλο.
- Η εκρίζωση και αντικατάσταση εκατομμυρίων φυτών θα επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των ΟΤΑ και του κράτους με δυσβάσταχτα ποσά, τη στιγμή που η πικροδάφνη απαιτεί ελάχιστη διαχείριση και ανταποκρίνεται στις δύσκολες συνθήκες του αστικού περιβάλλοντος.
- Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος θέτει το νομικό πλαίσιο για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050. Στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές είναι σαφείς: μέχρι το 2030 δεν επιτρέπεται καμία μείωση του αστικού πρασίνου, αλλά αντιθέτως απαιτείται η ενίσχυσή του. Η μαζική εκρίζωση ενός τόσο διαδεδομένου είδους έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Οι προτάσεις των φορέων
Η Ελληνική Βοτανική Εταιρεία ως επιστημονικό σωματείο εκτιμά ότι τόσο σε ό,τι αφορά την πικροδάφνη αλλά και τα φυτά γενικότερα, θα πρέπει να προτάσσεται η ενημέρωση της κοινωνίας και ειδικά των δασκάλων και καθηγητών, των μαθητών σχολείων, αλλά και των γονέων, με ψύχραιμο και ορθολογικό τρόπο αναφορικά με τις πιθανές επιβλαβείς συνέπειες από την κατανάλωση φυτών των οποίων δεν γνωρίζουμε τις ιδιότητες.
Και αυτό θα πρέπει να ισχύει ως γενικός κανόνας και να μην εντοπίζεται μόνο σε έναν ή δύο φυτικούς οργανισμούς. Η ενημέρωση μπορεί να γίνει με πιο εύκολο, οικονομικά πιο συμφέροντα και λιγότερο εχθρικό προς το αστικό πράσινο τρόπο, από την απομάκρυνση αγνώστου αριθμού ατόμων πικροδάφνης. Ο τρόπος αυτός μπορεί να είναι:
- η ενημέρωση στα σχολεία σχετικά με τη «συμπεριφορά» απέναντι σε φυτά στο αστικό ή το φυσικό περιβάλλον (πχ. δεν κόβουμε, δεν δοκιμάζουμε ό,τι δεν ξέρουμε κ.ο.κ.), καθώς υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες παρενέργειες ή δηλητηρίαση.
- η διοργάνωση ενημερωτικών και εκπαιδευτικών ημερίδων και η διανομή σχετικών φυλλαδίων
- η εισαγωγή μαθημάτων που θα ενημερώνουν και θα εξοικειώνουν τους μαθητές σε θέματα που συνδέουν την ανθρώπινη υγεία με το φυσικό περιβάλλον.
Η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (Π.Ε.Ε.Γ.Ε.Π.) από την πλευρά της προτείνει επιπλέον:
- Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε χώρους υψηλής συγκέντρωσης παιδιών.
- Ορθολογική Διαχείριση του φυτικού υλικού και των φυτικών υπολειμμάτων
- Σύνταξη προδιαγραφών για τη διαμόρφωση των σχολικών αυλών, παιδικών χαρών και παιδικών κήπων . Με τις κατάλληλες φυτεύσεις και την μερική αποσφράγιση του εδάφους, η σχολική αυλή μετατρέπεται από έναν «αποστειρωμένο» χώρο, σε ένα δυναμικό εκπαιδευτικό εργαλείο και ένα υγιές οικοσύστημα, όπως αξίζει στα παιδιά μας.
Σημειώνεται πως και οι δύο φορείς εκφράζουν τη διάθεσή τους να συνδράμουν στην προσπάθεια εφόσον η Πολιτεία το κρίνει απαραίτητο.
Η Ελληνική Βοτανική Εταιρεία είναι διατεθειμένη και μπορεί να συνδράμει στην προσπάθεια αυτή εφόσον κάτι τέτοιο κριθεί απαραίτητο από την Πολιτεία.
