Μείωση της έκτασης σε 24 υγρότοπους από τους συνολικά 142 νησιωτικούς υγρότοπους του Δικτύου Natura 2000 που βρίσκονται κάτω από καθεστώς προστασίας στη χώρα μας, σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ). Η συρρίκνωση, όπως αναφέρει, οφείλεται κυρίως σε εκχερσώσεις για καλλιέργεια και ρίψη μπάζων, καθώς και σε επέκταση κτισμάτων και τουριστικών εγκαταστάσεων.
Της Χρυσάνθη Φραντζεσκάκη
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων 2026 (2 Φεβρουαρίου), ο ΟΦΥΠΕΚΑ αναφέρει σε ανακοίνωσή του ότι ολοκληρώθηκε το έργο «Αναγνώριση και καταγραφή μικρών νησιωτικών υγροτόπων». Στόχος ήταν να διαπιστωθεί πώς λειτούργησε το καθεστώς προστασίας που θεσμοθετήθηκε με Προεδρικό Διάταγμα το 2012 για τους μικρούς νησιωτικούς υγρότοπους, με έκταση μικρότερη των 80 στρεμμάτων. Πρόκειται για περιοχές εντός του Δικτύου Natura 2000, στο Βορειοανατολικό και Κεντρικό Αιγαίο, στη Σκύρο και την Εύβοια, στην Ανατολική Κρήτη, καθώς και στον Κορινθιακό Κόλπο.
Προστασία μόνο για τους 142 από τους 366 υγροτόπους των νησιών
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του ΟΦΥΠΕΚΑ, καταγράφηκαν με τηλεπισκόπηση συνολικά 366 μικροί υγρότοποι στις νησιωτικές περιοχές της χώρας μας, ενώ έχουν συγκεντρωθεί και στοιχεία σχετικά με τη βιοποικιλότητα, τις χρήσεις αλλά και τις απειλές που δέχονται καθώς και τη συνολική κατάστασή τους.
Στις περιοχές εφαρμογής του έργου, εντοπίζονται 142 υγρότοποι του Δικτύου Natura 2000, οι οποίοι προστατεύονται από το ΠΔ του 2012. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στους 118 από τους 142 υγροτόπους η εφαρμογή του ΠΔ υπήρξε επιτυχής, καθώς από το 2009 έως το 2024 δεν καταγράφηκαν αλλαγές στα όριά τους λόγω επέκτασης ανθρωπογενών χρήσεων.
Ωστόσο, σε 24 υγροτόπους διαπιστώθηκε μείωση της έκτασής τους που οφείλεται κυρίως σε εκχερσώσεις για καλλιέργεια και ρίψη μπαζών, καθώς και σε επέκταση κτισμάτων και τουριστικών εγκαταστάσεων.
Πρόκειται για υγροτόπους στην Εύβοια, την Αμοργό, την Άνδρο, την Αντίπαρο, την Κίμωλο, την Πάρο, τη Λήμνο, τη Λέσβο, τη Χίο και στην Ανατολική Κρήτη.
Παράλληλα, χαρτογραφήθηκαν 135 επιπλέον φυσικοί υγρότοποι που δεν προστατεύονται από το ΠΔ του 2012, αλλά θα μπορούσαν μελλοντικά να ενταχθούν σε καθεστώς προστασίας.
Το έργο υλοποιήθηκε, κατόπιν ανάθεσης από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, από το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης με χρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής και από εθνικούς πόρους.
Η σημασία των μικρών νησιωτικών υγρότοπων
Οι μικροί νησιωτικοί υγρότοποι αποτελούν μοναδικά οικοσυστήματα με εξαιρετικά υψηλή οικολογική αξία, παρά το μικρό τους μέγεθος. Λειτουργούν ως φυσικά «σφουγγάρια» που συγκρατούν νερό, μειώνουν τον κίνδυνο πλημμυρών και συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των ακτών. Φιλτράρουν ρύπους, εμπλουτίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα και δημιουργούν μικροκλίματα που μετριάζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Παράλληλα, αποτελούν κρίσιμους σταθμούς για μεταναστευτικά πουλιά, καταφύγια για σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας και σημεία αναπαραγωγής για πολλά υδρόβια είδη. Σε πολλά νησιά, οι υγρότοποι αυτοί έχουν διαμορφώσει ιστορικά τις τοπικές κοινωνίες, επηρεάζοντας τις παραδόσεις, τις καλλιέργειες και τις χρήσεις γης. Η προστασία τους είναι απαραίτητη όχι μόνο για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, αλλά και για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των νησιωτικών οικοσυστημάτων και κοινοτήτων.
Υγρότοποι και Παραδοσιακή Γνώση
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων γιορτάζεται με εκδηλώσεις σε όλο τον κόσμο, με θέμα «Υγρότοποι και Παραδοσιακή Γνώση: Αναδεικνύοντας την Πολιτιστική Κληρονομιά». Το θέμα που επέλεξε για το 2026 η Γραμματεία της Σύμβασης Ραμσάρ προβάλει τις βαθιές, διαχρονικές σχέσεις ανάμεσα στους υγροτόπους και τις πολιτισμικές πρακτικές, τις παραδόσεις και τα συστήματα γνώσης των κοινοτήτων σε όλο τον κόσμο. Η παγκόσμια καμπάνια που βρίσκεται σε εξέλιξη υπογραμμίζει τον ρόλο της παραδοσιακής γνώσης στη διατήρηση των υγροτοπικών οικοσυστημάτων και στη διαφύλαξη της πολιτιστικής ταυτότητας.
Στη χώρα μας, οι Μονάδες Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών του ΟΦΥΠΕΚΑ γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων με εκπαιδευτικές δράσεις, εθελοντικούς καθαρισμούς, ξεναγήσεις, παρατήρηση πουλιών και περιηγήσεις για ενήλικες και σχολεία στη Λίμνη Παμβώτιδα, το Δέλτα του Έβρου, τη Λιμνοθάλασσα Μουστού, τη Λίμνη Πρέσπα, τη Λίμνη Κάρλα, τις Λιμνοθάλασσες Καλοχωρίου, Αγγελοχωρίου, Αγίου Μάμα και Επανομής.
Ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου εποπτευόμενο από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με αποστολή τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών στην Ελλάδα, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την προώθηση και υλοποίηση δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Περισσότερες πληροφορίες: www.necca.gr.
