Ελβετία: Υπάρχει τρόπος να ανακοπεί η πορεία της κλιματικής κρίσης; 

Όσο οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται σε όλο τον πλανήτη εντείνεται η ανησυχία για το αν μπορεί να ανακοπεί η πορεία της κλιματικής κρίσης. Ερευνητές στην Ελβετία που συμμετείχαν στην έρευνα του Swissinfo για την κατάσταση του κλίματος λένε ότι υπάρχει ακόμη καιρός και λύσεις, αρκεί να τεθούν τώρα σε εφαρμογή.

Δέκα χρόνια μετά τη δέσμευση για ένα φιλόδοξο σχέδιο μείωσης των εκπομπών και περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας, οι χώρες που υπέγραψαν τη Συμφωνία του Παρισιού απέχουν ακόμη πολύ από τους στόχους τους.

Αυτό καθίσταται σαφές στην τελευταία έκθεση από το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), η οποία δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα και αναλύει τις τρέχουσες πολιτικές για το κλίμα. Σύμφωνα με την έκθεση, αν όλες οι παγκόσμιες δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών υλοποιούνταν πλήρως, ο πλανήτης θα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει αύξηση της θερμοκρασίας μεταξύ 2,3°C και 2,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Ο στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού είναι να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας αυτόν τον αιώνα κάτω από τους 2°C, ιδανικά στους 1,5°C.

Πολλοί από τους 80 ερευνητές του κλίματος στην Ελβετία που έλαβαν μέρος σε έρευνα του Swissinfo έρευνα για την επέτειο της ιστορικής συμφωνίας προβλέπουν παρόμοια επίπεδα αύξησης της θερμοκρασίας. Ωστόσο, τονίζουν ότι υπάρχουν ήδη λύσεις και εργαλεία για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και την επιτάχυνση της μετάβασης σε μια κοινωνία χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών. Μερικές από τα πιο ελπιδοφόρες είναι οι εξής:

Εμπιστοσύνη στην τεχνολογία και τα δικαστήρια

Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις τους σχετικά με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, οι περισσότεροι επιστήμονες που συμμετείχαν στην έρευνα είναι αισιόδοξοι για την τεχνολογική πρόοδο, τα οικονομικά κίνητρα για την απαλλαγή από τον άνθρακα και τα κινήματα πολιτών για το κλίμα.

“Σήμερα είμαστε πλήρως ικανοί να εγκαταλείψουμε τα ορυκτά καύσιμα, τόσο για τη θέρμανση των κτιρίων όσο και για τις μεταφορές”, λέει η Martine Rebetez, καθηγήτρια εφαρμοσμένης κλιματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Neuchâtel και στο Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Έρευνας Δασών, Χιονιού και Τοπίου (WSL).

Οι αποφάσεις των εθνικών και διεθνών δικαστηρίων μπορούν επίσης να στηρίξουν την παγκόσμια μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, σύμφωνα με τους ερευνητές του κλίματος. Ιδιώτες και οργανώσεις προσφεύγουν στα δικαστήρια για να αμφισβητήσουν τις ανεπαρκείς πολιτικές των κυβερνήσεων για το κλίμα ή για να καταστήσουν τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων υπεύθυνες για τις εκπομπές CO₂.

Τον Ιούλιο του 2025, το Διεθνές Δικαστήριο – το κύριο δικαστικό όργανο του ΟΗΕ – δήλωσε σε συμβουλευτική γνωμοδότηση ότι οι χώρες έχουν νομική υποχρέωση να ενεργούν κατά της κλιματικής αλλαγής. Το 2024, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο καταδίκασε την Ελβετία επειδή δεν εφάρμοσε επαρκείς πολιτικές για το κλίμα.

Ατομική ευθύνη και λύσεις από τη φύση

Στην ερώτηση τι έχει τις μεγαλύτερες δυνατότητες να συμβάλει στην επίτευξη των κλιματικών στόχων, οι περισσότεροι εμπειρογνώμονες για το κλίμα στην Ελβετία επισημαίνουν την αλλαγή της συμπεριφοράς σε μεγάλη κλίμακα – αν και λένε ότι αυτή πρέπει να υποστηριχθεί από συστημικές αλλαγές σε πολιτικό και βιομηχανικό επίπεδο.

Η εφαρμογή των κατάλληλων πολιτικών, υποδομών και τεχνολογιών που θα επιτρέψουν έναν πιο φιλικό προς το κλίμα τρόπο ζωής και συμπεριφοράς, όπως η κατανάλωση λιγότερου κρέατος ή ο περιορισμός της χρήσης μεταφορών με ορυκτά καύσιμα, θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές κατά 40% έως 70% έως το 2050, σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC).

Οι λύσεις που βασίζονται στη φύση, όπως η προστασία και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων, και σε μικρότερο βαθμό η συλλογή και αποθήκευση άνθρακα (CCS), μπορούν επίσης να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, σύμφωνα με την έρευνα. Αλλά πριν στραφούμε στις τεχνολογίες CCS, “πρέπει να εγκαταλείψουμε τα ορυκτά καύσιμα και να επεκτείνουμε μαζικά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας”, λέει ο Yann Yasser Haddad, ο οποίος μελετά τις κλιματικές επιπτώσεις στα ενεργειακά συστήματα στο ETH της Ζυρίχης.

Επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Πολλοί ερωτηθέντες στην έρευνα υπογραμμίζουν τη σημασία της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. “Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια έχουν γίνει πολύ φθηνότερες και πιο προσιτές τα τελευταία δέκα χρόνια. Αυτή είναι η πιο ελπιδοφόρα εξέλιξη, διότι πρέπει να επιταχύνουμε τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας”, λέει ο Andrea Farnham, ο οποίος διεξάγει έρευνα για το κλίμα στον Παγκόσμιο Νότο στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης.

Η Martine Rebetez λέει ότι δεν είναι τεχνικά ή οικονομικά ζητήματα που εμποδίζουν την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, “αλλά το λόμπι του πετρελαίου”. Μια έρευνα της εφημερίδας The Guardian, που δημοσιεύθηκε το 2024, αποκάλυψε ότι η πετρελαϊκή βιομηχανία στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες μάχεται κατά της κυβερνητικής υποστήριξης των καθαρών τεχνολογιών για περισσότερο από μισό αιώνα.

Μόνο μια μειοψηφία των ερευνητών του κλίματος βλέπει την πυρηνική ενέργεια ως επιλογή. Ενώ η πυρηνική ενέργεια δεν παράγει εκπομπές CO₂, ενέχει περιβαλλοντικούς κινδύνους και κινδύνους ασφάλειας. Ακόμη λιγότεροι συμμετέχοντες στην έρευνα εμπιστεύονται την κλιματική γεωμηχανική – μια εξαιρετικά αμφιλεγόμενη στρατηγική που περιλαμβάνει την εσκεμμένη αλλαγή του κλίματος για τη μείωση της παγκόσμιας θερμοκρασίας.

Φόροι άνθρακα, ηλεκτρονική κινητικότητα και απλή διαβίωση

“Αν δεν μειώσουμε τις εκπομπές κατά 90%, καμία τεχνολογία δεν θα μπορέσει να μας βοηθήσει”, δηλώνει σε απάντηση σε έρευνα ο ανώτερος επιστήμονας του Πανεπιστημίου της Βέρνης Jens Terhaar, ο οποίος έχει δημοσιεύσει μελέτες σχετικά με την απορρόφηση του CO ₂ από τους ωκεανούς.

Οι περιορισμοί στα ορυκτά καύσιμα -συμπεριλαμβανομένης της απόλυτης απαγόρευσης- και οι φόροι CO₂ είναι τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία πολιτικής για τη μείωση των εκπομπών στην Ελβετία, σύμφωνα με τους περισσότερους από τους ερευνητές για το κλίμα που συμμετείχαν στην έρευνα.

“Οι παγκόσμιες δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών είτε δεν είναι αρκετά φιλόδοξες είτε δεν τηρούνται. Οι φόροι άνθρακα μπορούν να εφαρμοστούν σχετικά εύκολα και μπορούν να ωθήσουν τα άτομα και τις εταιρείες να εκπληρώσουν τους κλιματικούς στόχους”, λέει ο Farnham, από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης.

Η Ελβετία ήταν από τις πρώτες χώρες στον κόσμο που εισήγαγε φόρο CO₂ το 2008. Ο φόρος αυτός ισχύει για τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο) και έχει συμβάλει σημαντικά στη μείωση των εκπομπών των κτιρίων – κατά 44% μεταξύ 1990 και 2022.

Παρά τη μείωση, ο κτιριακός τομέας – μαζί με τη βιομηχανία και τις μεταφορές – παραμένει μια από τις μεγαλύτερες πηγές εκπομπών στην Ελβετία. Οι ερωτηθέντες στην έρευνα λένε ότι οι κρατικές επιδοτήσεις για ενεργειακά αποδοτικές ανακαινίσεις κατοικιών αποτελούν σημαντικό εργαλείο πολιτικής για τη μείωση των κλιματικών επιπτώσεων της χώρας. Οι ερωτηθέντες τάσσονται επίσης σε μεγάλο βαθμό υπέρ των επενδύσεων στις δημόσιες μεταφορές και των οικονομικών ρυθμίσεων για την ενθάρρυνση περιβαλλοντικά βιώσιμων επενδύσεων.

Η Martine Rebetez ζητά περισσότερα κίνητρα και λιγότερα εμπόδια για την ηλεκτρική κινητικότητα. “Το σημερινό σύστημα εμποδίζει διακριτικά τη μετάβαση από τα οχήματα εσωτερικής καύσης στα ηλεκτρικά”, λέει. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι από τις αρχές του 2024, ο φόρος εισαγωγής στην Ελβετία εφαρμόζεται και στα ηλεκτρικά οχήματα.

Υπάρχουν και άλλοι τρόποι να περιορίσουμε το κλιματικό μας αποτύπωμα χωρίς να χρειάζεται να περιμένουμε πολιτικές αποφάσεις ή τεχνολογικές εξελίξεις, σύμφωνα με ορισμένους ερωτηθέντες. Ο Philippe Renard, καθηγητής υδρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Neuchâtel, λέει ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση των εκπομπών είναι να ζούμε πιο απλά και γενικά να καταναλώνουμε λιγότερη ενέργεια. “Πρέπει να μάθουμε να απολαμβάνουμε μια απλούστερη ζωή”, λέει.

Πηγή: www.swissinfo.ch