Η αναπλήρωση των φυσικών αποθεμάτων λιθίου του εγκεφάλου μπορεί να προστατεύσει από τη νόσο Αλτσχάιμερ και ακόμη και να την αντιστρέψει, σύμφωνα με μια χθεσινή δημοσίευση στο Nature.
Η μελέτη αναφέρει ότι οι αναλύσεις ανθρώπινου εγκεφαλικού ιστού και μια σειρά πειραμάτων σε ποντίκια υποδεικνύουν ένα σταθερό μοτίβο: όταν οι συγκεντρώσεις λιθίου στον εγκέφαλο μειώνονται, τείνει να αναπτύσσεται απώλεια μνήμης, όπως και νευρολογικά χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ που ονομάζονται πλάκες αμυλοειδούς και συμπλέγματα πρωτεΐνης tau.
Η μελέτη βρήκε επίσης στοιχεία σε ποντίκια ότι ένας συγκεκριμένος τύπος συμπληρώματος λιθίου αναιρεί αυτές τις νευρολογικές αλλαγές και αντιστρέφει την απώλεια μνήμης, αποκαθιστώντας τον εγκέφαλο σε μια νεότερη, υγιέστερη κατάσταση.
«Αυτό είναι πρωτοποριακό», λέει η Ashley Bush, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης στην Αυστραλία, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη. «Μόλις πρόσφατα έχουμε τα πρώτα φάρμακα τροποποίησης της νόσου για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Αλλά στοχεύουν μόνο σε ένα πράγμα: τις αμυλοειδείς πλάκες. Αυτή η προσέγγιση στοχεύει σε όλες τις κύριες παθολογίες που προκαλούν ανησυχία στη νόσο».
Εάν επιβεβαιωθούν σε κλινικές δοκιμές, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι βαθιές. Η άνοια επηρεάζει περισσότερα από 55 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Οι περισσότεροι πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Οι αντιαμυλοειδείς θεραπείες που κυκλοφορούν στην αγορά επιβραδύνουν τη γνωστική παρακμή, αλλά «δεν την σταματούν. Δεν αποκαθιστούν τη λειτουργία», λέει ο συν-συγγραφέας Bruce Yankner, γενετιστής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ στη Βοστώνη της Μασαχουσέτης.«Δεν έχουμε ακόμη την πενικιλίνη για τη νόσο Αλτσχάιμερ», λέει.
Παλιό τονωτικό, νέος ρόλος
Τον δέκατο ένατο και στις αρχές του εικοστού αιώνα, το λίθιο διαφημιζόταν ως τονωτικό για την υγεία που αλλοιώνει τη διάθεση, εμφανιζόμενο ακόμη και ως επικουρικό σε μια πρώιμη συνταγή για το 7-Up.
Επανεμφανίστηκε τη δεκαετία του 1970 ως η χρυσή θεραπεία για τη διπολική διαταραχή. Οι επιστήμονες σύντομα παρατήρησαν ότι μεταξύ των ατόμων με διπολική διαταραχή, η γήρανση του εγκεφάλου ήταν πιο αργή σε όσους έπαιρναν λίθιο από ό,τι σε όσους δεν έπαιρναν. Εν τω μεταξύ, επιδημιολογικές μελέτες αποκάλυψαν ότι περιοχές στις οποίες τα αποθέματα νερού περιείχαν ίχνη λιθίου είχαν σχετικά χαμηλά ποσοστά άνοιας2. Ωστόσο, οι κλινικές δοκιμές για τη δοκιμή των επιδράσεων του λιθίου στη γνωστική παρακμή είχαν ανάμεικτα αποτελέσματα.
Σε έρευνα για την αποσαφήνιση του ρόλου του λιθίου, ο Yankner και η ομάδα του έδειξαν, για πρώτη φορά, ότι το μέταλλο υπάρχει φυσικά στον εγκέφαλο — όπου έχει σημαντικό φυσιολογικό ρόλο.
Τα στοιχεία προστέθηκαν. Οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι τα επίπεδα λιθίου ήταν χαμηλότερα σε μέρη του ανθρώπινου εγκεφάλου που επηρεάζονται από τη νόσο Αλτσχάιμερ σε σχέση με τις μη προσβεβλημένες περιοχές. Η ομάδα ανακάλυψε επίσης ότι σε άτομα με ήπια γνωστική εξασθένηση, πρόδρομο της νόσου Αλτσχάιμερ, το λίθιο του εγκεφάλου δεσμεύεται σε αμυλοειδείς πλάκες, αφήνοντας λιγότερα διαθέσιμα για βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου. Αυτή η στέρηση λιθίου «γινόταν πιο σοβαρή καθώς η νόσος εξελισσόταν», λέει ο Yankner. Το λίθιο είχε παρόμοια μοίρα στους εγκεφάλους ποντικών μοντέλων της νόσου Αλτσχάιμερ.
Σε περαιτέρω πειράματα που χρησιμοποίησαν ποντίκια, όσοι είχαν εγκέφαλο με ανεπάρκεια λιθίου ανέπτυξαν περισσότερες πλάκες από ό,τι τα ζώα με φυσιολογικά επίπεδα λιθίου.
Ο φαύλος κύκλος
Αυτό πυροδότησε έναν φαύλο κύκλο που θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει την καταστροφική εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ: λιγότερο λίθιο στον εγκέφαλο οδηγεί σε περισσότερο αμυλοειδές, το οποίο οδηγεί σε ακόμη λιγότερο λίθιο.
Ο Γιάνκνερ και η ομάδα του συνέδεσαν την απώλεια λιθίου με άλλους δείκτες της νόσου, συμπεριλαμβανομένης της συσσώρευσης πρωτεϊνών tau και της αλλοιωμένης δραστηριότητας γονιδίων που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ. Εντόπισαν μάλιστα ένα πιθανό μέσο για να σπάσει ο επιβλαβής κύκλος.
