Κ.Δούκας: Ποιός ἦταν ὁ Ὃμηρος 6ον-Πότε ἒζησε-Ή ἒκρηξη τῆς Θήρας

Ὁ Ὃμηρος ἒζησε πολύ πρίν ἀπό τήν ἒκρηξη τοῦ ἡφαιστείου τῆς Θήρας. Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΓΝΟΕΙ ΤΗΝ ΚΟΣΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΟΜΙΛΕΙ ΓΙΑ 90 ΑΝΘΟΥΣΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ,  ΕΝΩ ΕΙΧΕ ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΕΙ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΣΟΥΝΑΜΙ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ.

Γράφει ο Κώστας Δούκας*             

Σ᾽αὐτό τό ἂρθρο θά προσπαθήσω νά ρίξω φῶς στό πρόσωπο τοῦ Ὁμήρου, τοῦ μοναδικοῦ ἀρχαίου ποιητοῦ παγκοσμίου μεγέθους πού ἒχει μόνο ἓνα ξερό ὂνομα καί τίποτε ἂλλο. Ἀγνοοῦμε τό γενεαλογικό του δέντρο καί τήν πατρίδα του, καί μόνο εἰκασίες διατυπώνονται ἀπό τήν ἀρχαιότητα τοῦ τύπου ἑπτά πόλεις μάρνανται σοφήν διά ῥίζαν Ὁμήρου, Σμύρνη, Χίος Κολοφών, Ἰθάκη, Πύλος, Ἂργος, Ἀθήνη. Κατ᾽ ἂλλους, ἀντί τῆς Σμύρνης πιθανολογεῖται ἡ Κύμη.

Καί φυσικά τά στοιχεῖα ἀντλῶ πρωτίστως, ὃπως πάντοτε, ἀπό τά ἲδια τά ἒπη.

Ἡ μόνη λογική ἐξήγηση γι᾽αὐτή τήν ἂγνοια εἶναι ἡ σκέψη πού διατύπωσα σε προηγούμενο ἂρθρο, ὃτι δηλαδή ὁ Ὃμηρος ἦταν ἀρχαῖος ἀκόμη καί γιά τούς ἀνθρώπους τῆς κλασικῆς ἀρχαιότητος. Ὃμως οἱ νεώτεροι μελετητές ἒπρεπε νά εἶναι προσεκτικότεροι καί διεισδυτικότεροι στίς πληροφορίες πού μᾶς δίνει ὁ Ὃμηρος, καθώς θά μπορούσαν νά χρησιμοποιηθοῦν σάν ἀσφαλές ὂχημα γιά τήν ἀνίχνευση τῆς ἐποχῆς πού ἒζησε καί γιά τήν χρονολογία τῶν πολεμικῶν καί ἂλλων γεγονότων πού μᾶς ἀφηγεῖται. Κατά τήν δική μου ἀντίληψη, ἀπό τήν πολυετῆ ἐνασχόλησή μου μέ τό ἒργο τοῦ Ὁμήρου, τό ὂνομα αὐτό δέν εἶναι ὂνομα, ἀλλά ψευδώνυμο πού τοῦ προσέδωσαν οἱ αἰῶνες. Δέν εἶναι τυχαῖο ὃτι τά κείμενά του δέν παραπέμπουν σέ κανένα παλαιότερο ποιητή πρός ἐπαλήθευση τῶν πληροφοριῶν, πλήν ἑνός, τοῦ Λίνου. Ἀντιθέτως, τά ὁμηρικά κείμενα χρησιμοποιοῦνται κατά κόρον ὡς πηγή πληροφοριῶν γιά τούς μεταγενεστέρους λογίους καί ποιητές καί θεωροῦνται αὐτά ὡς ἀδιαμφισβήτητα καί ἀδιάψευστα. Ὃλοι παραπέμπουν στόν Ὃμηρο γιά νά ἐπιβεβαιώσουν μία ἀρχαία πληροφορία. Ὁ Ὃμηρος δέν ἀναφέρεται σέ κανένα. Ἀκόμη καί ὁ Αἰσχύλος ὁμολογεῖ ὃτι τά ἒργα του ἀποτελοῦν ψίχουλα ἀπό τό πλουσιοπάροχο τραπέζι τοῦ Ὁμήρου.

Tί σημαίνει Ὃμηρος

Ἀς δοῦμε ὃμως πρῶτα τί σημαίνει Ὃμηρος. Δέν εἶναι δῆθεν ὁ μή ὁρῶν κατά τήν διάλεκτο τῶν Κυμαίων. Ἡ λέξη παράγεται ἀπό τό ἐπίθετο ὁμός, πού σημαίνει ὁ ἲδιος, ὁ αὐτός, καί τό ἀρχαιότατο ρῆμα ἂρω ἢ ἀραρίσκω, πού σημαίνει συνταιριάζω, ἁρμολογῶ, συνθέτω, συμπορεύομαι. Τό ἐπίθετο ὁμός χρησιμοποιοῦμε οἱ Ἓλληνες ἀκόμη καί σήμερα ὡς πρῶτο συνθετικό σέ λέξεις ὃπως ὁμότιμος, ὁμόλογος (homologue λένε οἱ ξένοι), ὁμοεθνής, ὁμόπατρις, ὁμόφυλος, ὁμοφυλόφιλος, ὁμόθρησκος, ὁμόγλωσσος κλπ.

Ὑπάρχει παρ᾽  Ὁμήρω τό ρῆμα ὁμηρέω, πού ἀπαντᾶται μία καί μοναδική φορά στό π 468 τῆς Ὀδύσσειας καί σημαίνει ὁμαρτῶ, συμπαρομαρτῶ, συμβαδίζω.

ὡμήρησε δέ μοι παρ᾽ἑταίρων ἂγγελος ὠκύς

(μαζί μου ὃμως βάδιζε ταχύς ἀγγελιοφόρος σου)

Μέ τήν ἲδια ἒννοια χρησιμοποιοῦμε καί οἱ σημερινοί Ἓλληνες τό ὂνομα ὃμηρος γιά νά δηλώσουμε τήν αἰχμαλωσία, τόν συγχρωτισμό ἀνθρώπων. Ἀλλά καί στά δικαστήρια χρησιμοποιεῖται ἡ λέξη συμπαρομαρτών, δηλαδή ὁ συμπαρακολουθών, ὁ συνευρισκόμενος, ὁ συνακολουθών, ἢτοι ἐκεῖνος πού συναντιλαμβάνεται μία κατάσταση μαζί μέ ἂλλους, ὁ αὐτόπτης μάρτυρας τελικά. Μέ αὐτή τήν ἒννοια οἱ ἀρχαῖοι ὀνομάτισαν τόν ἂγνωστο σ᾽αὐτούς αὐτόπτη μάρτυρα τοῦ Τρωικοῦ Πολέμου, πού δέν ἦταν ἂλλος ἀπό τόν ἀοιδό Ὀδυσσέα Λαερτιάδη, ὃπως μέ τόσες περικοπές ἀπό τά ἒπη καταδείξαμε σέ προηγούμενα ἂρθρα, καί θα συνεχίσουμε στά ἑπόμενα.

Στήν ἐποχή τοῦ Μίνωος

Καταφεύγω καί πάλι στά ἒπη γιά νά γνωστοποιήσω μία πληροφορία τοῦ Ὁμήρου, πού καταδεικνύει τήν παλαιότητά του. Στήν ραψωδία π 171 τῆς Ὀδύσσειας ὁ μεταμφιεσμένος σέ ἐπαίτη Ὀδυσσέας ἀπευθύνεται στήν Πηνελόπη, ἡ ὁποία δέν τόν ἀναγνώρισε, καί τῆς λέει τά ἑξῆς (σέ ἒμμετρη μετάφραση τοῦ γράφοντος, ἐκδ. ΑΙΓΗΙΣ):

              Στήν μέση τοῦ οἰνώδους πόντου εἶναι μιά γῆ, ἡ Κρήτη,

               ὡραία κι εὒφορη, περίβρεχτη. Καί ἂνθρωποι σ᾽αὐτή

                πολλοί καί ἀπειράριθμοι, καί ἐνεννῆντα πόλεις.

                Ἡ γλῶσσα εἶναι ἀνάμικτη. Μένουν ἐκεῖ Ἀχαιοί

                καί Κρῆτες μεγαλόκαρδοι, ἀληθινῆς γενιᾶς,

           καί Κύδωνες καί τριχωτοί Δωριεῖς καί θεῖοι Πελασγοί.

                Τοῦ Μίνωος εἶν᾽ ἀνάμεσα ἡ Κνωσός, μεγάλη πόλις,

                ἐννιά χρόνια βασίλευε ὁ σύντροφος τοῦ Διός

                πατέρας τοῦ πατέρα μου, τοῦ ἐνδόξου Δευκαλίωνος,

                ἐκεῖνος πού μέ γέννησε καί τόν Ἰδομενέα

                τόν ἂνακτα, πού τράβηξε στό  Ἲλιον μέ τίς νῆες.

Ἀπό αὐτή τήν περικοπή προκύπτει ὃτι ὁ Ὀδυσσέας ἒζησε στήν ἐποχή τοῦ Μίνωος, ἀφοῦ ἦταν παππούς του καί ἀδελφός τοῦ Ἰδομενέα. Ἡ Πηνελόπη δέν παραξενεύεται καθόλου ἀπό τό ἂκουσμα αὐτό, μολονότι ψευδές, ἀφοῦ καί ἡ ἲδια ζοῦσε σ᾽αὐτή τήν ἐποχή. Τότε ἑπομένως ἒγινε καί ὁ Τρωικός Πόλεμος. Ὃμως σύμφωνα μέ τούς ἱστορικούς ὁ Μινωικός πολιτισμός χρονολογεῖται ἀπό τό 3000 ἓως τό 1450 π.Χ..

Ἂρα ὁ ἱδρυτής τοῦ πολιτισμοῦ αὐτοῦ, ὁ Μίνως, θά πρέπει νά ἒζησε στήν ἀρχή τῆς χιλιετίας. Ὑπάρχουν πολλοί πού ὑποστηρίζουν ὃτι ὁ Μίνως ἒζησε τρεῖς γενιές πρίν τό Τρωικό πόλεμο. Ἂν κάθε γενιά ὑπολογίζεται στά 30 χρόνια, τότε ὁ πόλεμος θά πρέπει νά ἒγινε 3000 – 90=2910 π.Χ. Ἲσως γι᾽αὐτό ὁ Ἀριστοτέλης στά Μετεωρολογικά θεωρεῖ ὃτι ὁ Ὃμηρος ἒζησε κατά τήν ἐποχή πού χτιζόταν ἢ μόλις εἶχε χτιστεῖ ἡ Μέμφις (τό σημερινό Κάϊρο) ἀπό τόν βασιλέα τῆς Αἰγύπτου Μηνά.

(ἐκείνου γάρ τοῦ τόπου ποιεῖται μνείαν ὡς οὓπω Μέμφιος οὒσης ἢ ὃλως ἢ τηληκαύτης, 352, α).

 Ἀλλά προκύπτει ἀπό τήν περικοπή αὐτή τῆς Ὀδύσσειας καί ἓνα ἂλλο συγκλονιστικό συμπέρασμα, ἀφοῦ ὁ Ὃμηρος μᾶς πληροφορεῖ ὃτι στήν Κρήτη ἀνθοῦσαν, τότε, (δηλαδή τότε πού ζοῦσε ὁ Ὀδυσσέας), γύρω στό 2900 π.Χ., 90 πόλεις, μεταξύ τῶν ὁποίων καί ἡ Κνωσός, τήν ὁποία κατοικούσαν αὐτόχθονες (Ἐτεόκρητες), Κύδωνες, Ἀχαιοί καί τριχωτοί Πελασγοί (τριχάηκες).

Πότε ἒγινε ἡ ἒκρηξη

Οἱ ἀρχαιογνῶστες λένε ὃτι ὁ Μινωικός πολιτισμός κατεστράφη τό 1450 π.Χ. ἀπό τήν πλανητική ἒκρηξη τοῦ ἡφαιστείου τῆς Θήρας. Ἀλλά σύμφωνα μέ νεώτερες ἒρευνες (δρ. Γεωρ. Βουγιουκαλάκης, ἡφαιστειολόγος) αὐτή ἡ ἒκρηξη, ἡ μεγαλύτερη τῶν 10.000 τελευταίων ἐτῶν τοῦ πλανήτη, ἒγινε τήν ἂνοιξη τοῦ 1613 π.Χ.

Δηλαδή ὁ Ὃμηρος φαίνεται νά ἀγνοεῖ τήν ἒκρηξη αὐτή, πού κατέστρεψε τόν Μινωικό πολιτισμό καί διά στόματος Όδυσσέα μᾶς πληροφορεῖ τήν ἀλήθεια, ὃτι δηλαδή ἀνθοῦσε ὁ Μινωικός πολιτισμός.

Ἂν ὃμως ζοῦσε τόν 8^ο αἰῶνα π.Χ. καί ὁ Τρωικός πόλεμος ἒγινε τό 1230 π.Χ., τότε 400 περίπου χρόνια νωρίτερα, δέν θά ὑπῆρχε Μινωικός πολιτισμός. Πῶς ὁ Ὃμηρος λοιπόν ἀγνοεῖ τήν ἒκρηξη πού εἶχε καταστρέψει τόν πολιτισμό τοῦ παπποῦ του Μίνωα καί μᾶς μιλάει γιά 90 ἀνθοῦσες πόλεις, ἐνῶ ἀναφέρεται σέ ἂλλα ἣσσονος σημασίας θέματα μέ πολλές λεπτομέρειες; Θά μποροῦσε κάποιον ὑπαιγμό νά κάνει ὁ Ὀδυσσέας στήν Πηνελόπη.

Προφανέστατα εἶχε ζήσει 400 χρόνια πρίν τόν φοβερό αὐτόν σεισμό.

Ἐπειδή λοιπόν ἦταν παλαιότατος ἂνθρωπος εἶχαν χαθεῖ καί τά ἲχνη του.

Tέλος 6^ου Μέρους/Το άρθρο συνεχίζεται.Δείτε τα προηγούμενα σχετικά άρθρα εδώ 

*Ο Κώστας Δούκας είναι δημοσιογράφος  (μέλος της ΕΣΗΕΑ) ειδικευμένος στο ναυτιλιακό ρεπορτάζ, ερευνητής και συγγραφέας (μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών). Ασχολείται επί 40ετία με την ομηρική γραμματεία. Έχει μεταφράσει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια σε πεζό λόγο και, τελευταία, σε έμμετρο μετά σχολίων, με την διάσωση του 80% των λέξεων του Ομήρου. Όλα τα άρθρα του ιδίου εδώ.